Âşık Sümmani Âşık Şenlik Atışması

Aşık sümmani ve aşık şenlik dönemlerinde aşıklık geleneğinin doğudaki en önemli aşıklarıdır.aşık sümmani’nin hakk aşığı olduğu konusunda ne kadar tereddütlerimiz yoksa aynı şekilde aşık şenlikte hakk aşığıdır geçmişte bu iki aşık arasında geçen karşılaşmalar dosthane tavırlar aşıklık dünyasında çok önemli bir yere sahiptir.

Aşık şenlik çıldırın suhara köyünde 1850 yılında doğmuştur.aşık sümmani ile rüyalarında dost oldukları söylenir.kısacası aşık sümmaniyle kader arkadaşıdır.çok sert yapısıyla dikkat çeken aşık şenlik'e karşılık sümmani ise nasihat ehli olarak bilinir.

Aşık sümmani’nin çıraklarından biri,aşık sefili çıldırdayken kendini sümmani olarak tanıtır ve bir konağa Ardahanın Ur Köyünde Hamşioğlullar'ının beyi Celal Beye kendisini Aşık Sümmani diye tanıtır.amacı; Aşık Sümmani'nin adını kullanarak Aşık Şenlik'i mat etmektir.kendisi farkında değildir ama Aşık Şenlik kendisinden kat kat büyük bir aşıktır.Celal Bey de Sümmani senın adını çok duydum ama görmek bu güne nasipmiş,Şenlik'e haber edelim de gelsin insanlar sizin karşı karşıya gelmenizi bekliyor der.Şenlik'e haber edilir Şenlik bu haberi alınca inanmaz Sümmani olduğuna babası ne oldu oğlum neden inanmıyorsun der "baba ben Sümmani'yi rüyamda gördüm bu gelen Sümmani olamaz ama Celal Bey'in sözü yere düşmez gideceğim" der ve yola çıkar bu arada Sümmani ile Şenlik'in atışacağını duyan halk Celal Bey'in konağını hınca hınç doldurmaktadır.Şenlik konağa gelir celal beye selam verir ama Sefili'ye selam vermez ve söyleşiye başlarlar fakat atışma beklenmedik bir şekilde kısa sürer Sefili Sümmani'nin adını yere düşürür sazını da şenliğe bırakır Samikale'ye doğru yola çıkar. O zaman ki atışmalarda mat olan aşık sazını bırakır gidermiş Sefili'nin sazı bırakması da ondan dır.

Aşık Sümmani tarlada ekin biçerken bir de bakar ki Sefili başı önde geliyor,Sümmani; "hayırdır sefili derdin ne senin" der.Sefili; "Sümmani Baba durum böyle böyle sazım Celal Bey'in konağında git adını kurtar" der. duyduklarına inanmakta zorlanan Sümmani, atını düzen eder Ardahan'a doğru yola çıkar Şenkaya'nın bir köyünde mola verir o köyde de yakın bir arkadaşı vardır bu arkadaşı çok bilge birisidir Sümmani 'nin şenliğe mat olduğu söylentisini duymuştur. Sümmani bir şeyle duydum doğru mudur ben inanmadım ama? der. Sümmani de olanları anlatır Sümmani Baba sonraki gün yoluna devam eder ve konağa ulaşır. Selam verir ama kendisinin Sümmani olduğunu söylemez bir de duvara bakar ki Sefili'nin sazı duvarda asılı, Celal Bey ısrar eder ama kimliğini söylemez Aşık Sümmani. sofra kurulur Sümmani Baba sofraya davet edilir Sümmani tam somuna elini attığında Celal Bey birden Sümmani 'nin elinden tutar ve "sen kimsin, nerden gelirsin, nereye gidersin? önce kendini tanıt" der.Sümmani Baba sofradan geri çekilir sazını eline alır ve şu dizeleri söyler:

Ben bu aşkın cenunuyam, pirişan derler bizeAşk ile sermest olmuşum, zernişan derler bize,Ervah-ı ezelde Hakk'a ikrar edenlerdenizSaye-i Resulüllah'dan ehl-i iman derler bize

Ta ezelden Lebbeyk kelamı söyledi lisanımızCemala müşerref etsin halk eden HallakımızEs-Seyyidü'l-Ahmedi Bedevi sultanımızBezm-i tarikat içinde dervişan derler bize

Elest-ü bezminde Hakk'a ikrar eyledi ervahımız,Hamdolsun hamd-u senalar, Hakk'a doğru rahımız,Halife-i ruy-i zemin mülki padişahımız,Tabiatı, vilayeti Ali Osman derler bize

Adem Safiyullah'dır bizim aslımız, ecdadımız,Hazreti pir i mügandır ta ezel üstadımız,Sebavetten sorarsan Hüseyin dir adımız,Aşıkanlar zümresinde kul Sümman derler bize

Bu şiiri dinleyen Celal Bey; "Nasıl olur iki gün önce Sümmani geldi ve Şenlik'e mat oldu gitti" Sümmani durumu anlatınca Celal Bey "Şenlik'i davet edeyim gelsin" der bu isteği Sümmani geri çevirir ve kendisini hayvan tüccarı olarak Şenlik'in köyüne gider.Şenlik'in babası Kadir Ağa sümmani ağırlar ve bir yandan da Şenlik'e haber edilir köye bir hayvan tüccarı geldi babanda misafir diye.Şenlik Sümmani'nin geldiğini anlamıştır ve hemen babasının evine gelmiştir kapıdan içeri girince rüyasında gördüğü Sümmani'yi tanır ve boynuna sarılır bir kaç kelam muhabbetten sonra söze başlarlar;

ŞENLİK

Merhaba aşık Sümmani cevher saçan merhaba,Kelâmı kadim içinde harfi seçen merhaba,Hasret kaldık bu dünyada mah-i tap ziyasına,Dünyanın müzeyyen keyfin koyup geçen merhaba

Namert odu ehli dilde hasiyet görse danaMağrib-i maşrık-a katsam tenzil edersin onaÇıkıpsan arşu alaya ismi ayandır sanaMelekler safında durup arşta uçan merhaba

Kerametin zuhur etti ehli diller başısınŞenlik'in gözünün nuru huluskar gardaşısınCenneti bihişt bağında müminler yoldaşısınHazreti kırklar yediden bade içen merhaba

SÜMMANİ;

İbret lisanı ile mücevher saçan,Ehli dil şenlik'im sen misin gardaşMağripten maşriğa ayan ve beyanAlemde ürüşan gün müsün gardaş

Mücevher yığınağı cevher dükkanıSinen müzeyyendir gevherder kanıBir gören bir daha arzeder seniCan içinde şirin can mısın gardaş

Sümmani meftundur cevher satanaİşte bende geldim sizin vatanaLütfun hana benzer hükmün sultanaBu çıldır elinde han mısın gardaş

ŞENLİK;

Derdim ondur dokuzunu demenem ağyara benSekize arzumanım var yediye avara benBeş benim kisp-i karımdır dörde kıldım temennaİkiye muhabbetim var yalvarırım bire ben

SÜMMANİ;

Elest-ü bezminde geldim hakkı hak ikrara ben,Hamd olsun hamdu senalar düşmedim inkara ben,Adamı kamil eyleyen arifi irfan imişYa niçin can feda etmem öyle bir hünkara ben

ŞENLİK;

Otuz iki derdim vardır kırk sekiz dava ileÜç yüz altmış altı burcu on iki sahra ileÇardır mezhep, çardır kitap, çar gönül sevda ileTasdik-i ikrar eyledim varmadım kenara ben

SÜMMANİ;

Otuz iki farzın beyan kırk sekiz Cuma ileÜç yüz altmış altı gündür mahi bir sene ileOkuyup ezber eyledim ilm ile imla ileTa ezelden bend olmuşum öyle bir tüccara ben

ŞENLİK;

Elli dört babın içinde demim var devranım varYetmiş bin hicab içinde bir şahi hübanım varAltı bin altı yüz altmış altı derdimin dermanı varŞenlik'em şeş hesabı ile yar oldum o yare ben

SÜMMANİ;

Elli dört farzı beyan ettin sen gayet be gayet,Yetmiş bin hicab içinde habibi nuri ahmetAltı bin altı yüz altmış altı ayet beyyinatSümmani'yem gulam oldum öyle bir haznedara ben

şenlik devamla sorar;

ŞENLİK;

Osmanlı elinden azmirah ettin,Ey ki ihvan sen bu yana gelipsinFirkati ah ile menzile yettinSebep neki bizim kana gelipsin

SÜMMANİ;

Azmirah ettirdi ol abı daneNasip kısmet için nana gelmişemOn dört yıldır oldum şem-i pervaneAteş alıp yana yana gelmişem

ŞENLİK;

Ben bilirim aşk elinin haliniAradan kaldırak kıl-ü kaliniGördün bizim yerin kalma kaliniCandan geçip kızıl kana gelipsen

atışmaları dinleyen köy halkı içerisinde hasım olanlar,kalabalıktan istifade ederek,kapıda biri birisini tabancayla vurur.şenlik sümmani'yi uyarmak ister.

SÜMMANİ;

Ezel hizmetim var elif'e ba'yaHak kulun emeğin verir mi zayaBir can borçluyum gani mevlayaVermek için can kurbana gelmişem

ŞENLİK;

Kem kelam çıkarmam dahi dilindenYad ettin gönlümü gayri felimdenÇok aşıklar geldi geçti elimdenSen galiba alişana gelipsin

SÜMMANİ;

Dost eline varmak araf dedilerDostla görüşmek müşerref dedilerSeni aşk ehline sarraf dedilerGevher için kıymet kana gelmişem

ŞENLİK;

Sefil şenlik evvel duyuptur adınKaçıncı babdan kalbi küşadınBenen ülfet etmek midir muradınSöyle yoksa imtihana gelipsin

SÜMMANİ;

Sümmani paç ummaz şöhreti şandanLütfü kerem gözler sırrı yezdandanLakin davet etsen çıkmam meydandanVahdet içre bir pühnane gelmişem

bu arada dinleyenler müdehale ederek, biraz da sümmani'nin önce söylemesini isterler sonra sen nazire yaparsın derler.bunu üzerine şenlik der ki küftayi aşığın ismini duymuşsunuz kendini tanımazsınız onadan bana bir kaç soru geldi cevabını istediği için bende yazıp gönderemedim fırsatım olmadı.şimdi küftahinin sözlerini ben söyleyeyim sümmani de mana etsin bir taşla iki kuş vurmuş oluruz ondan sonra da elbette bir şeyler düşünürüz.sümmani baba söylenenlerden şüphe etti, küftahının bahane olduğunu beyanla bizzat kendi sözünü söylemek istedi.bende kısmen noksan cevap vereyim bakalım şenlik bunu fark edecek mi veya farkında olmadan geçecek mi? farkında olursa kendi malı olmassa elin malıdır siye sümmani düşünerek cevap vermeye hazırlandı

ŞENLİK;

Çar enasırdandır ademin bendiİnsanda bulunan haller nedendirBu çar enasırınn aslı ne olaCesetler balçıktan kanlar nedendir

SÜMMANİ;

Çar demek dört şeydir kılam aşikarAyan olsun böyle haller biz içinAteş ile abdır haktır rüzigarEser türlü tevür yeller biz için

(damardaki kanlar ın neden olduğunu söylemedi sümmani de şenliği denıyordu)

ŞENLİK;

Aşıklar cehr ile bu bahre daldıMeyli muhabbetin canana saldıAçtın rivayetin birisi kaldıCesetler balçıktan kanlar nedendir

SÜMMANİ;

Aşık olan çıkmaz doğru erkandanLütfu kerem gözler sırrı yezdandanBir rivayet ruhtan yediği nandanDağıldı damara kanlar biz için

ŞENLİK;

Seninle yeniden kuralım bir cenkAsla bir aşıkta koymamışım renkNe sebep bıçaksız bismildir semekBunda olan hikmet yollar nedendir

SÜMMANİ;

Garip yerde garip gönlüm olmaz şadElimden ne gelir mevladan imdatNemrudun okundan balığı azatHak helal buyurdu mallar biz için

ŞENLİK;

Sefil şenlik sana verdi azabıKühtahının budur bana hitabıAhiri kim ola ölüm kasabıBize baki kalan eller nedendir

SÜMMANİ;

Sümman'ım değilem gönlü münevver,Şadlık taksiminden yok bende eserÖlümü boğazlar yahya peygamberHak lütfundan cennet eller biz için

bu ara sümmani şenlik için şöyle der:"şenlik eli bahane ederek,kendi sınırından bana ham toprak söktürdün şimdi de kara kotanı bozmadan bizim sınıra atalım, birazda bizim sınırdan ham toptak sökelim. "merakla izleyen,dinleyen cemaatte buna karar vererek söze sümmaniyi başlatırlar;

SÜMMANİ;

Eylen aşık şenlik bir cevabım varDinle ben fakirin muhabbetindenBu cümle ruhların mayası nedenBir gözesin söyle bidayetinden

ŞENLİK;

Saye-i pirimden olmazam mahzunSöyle anlayalım kemaletindenBu cümle ruhlara maya kef-i nunVar etti Resul'un yüz hürmetinden

SÜMMANİ;

Anladım ermişsin sende bu haleDüşelim seninle bir kalma kaleCebellerden hangisidir evvelaTarif eyle bana bir cihetinden

ŞENLİK;

Sen bir derya isen bizde bir denizZannetmeki o ahvali bilmeyizEvvel olan ol cebeli kubbeysDilersen vasfeden alametinden

SÜMMANİ;

Semavatta bir merdiven durağıO merdiven hangi çamın budağıSöyle bana onun kaçtır ayağıUstası kim haber ver ziynetinden

ŞENLİK;

Semavatta o merdiven durağıAltın gümüş değil o çam budağıOn sekiz bin tekmil vardır ayağıYaradan halk etmiş kuduretinden

(sümmani şenliği denemek için çam budağı dedi altın olduğunu biliyordu)

SÜMMANİ;

Berek allah şenlik metahın tamdırMuradın eliftin maksudun mimdirMerdiven başının memuru kimdirSöyle anlayalım alametinden

ŞENLİK;

Pirini bilmeyen bu yolda tordur(tor =toy)Aşıklık dediğin polattan zordurAdem peygamberin. Ruhu memurdurSorulmaz mevlanın sır hikmetinden

aşık şenliğin annesi döneminin kadınlarına göre çok bilge bir kadındır ve bu atışmayı baştan beri bir köşede dinlemektedir duyduklarından sonra bu iki aşığın yanına gelir oğul siz yenişemessiniz günlercede atışsanız yenişemessiniz boşuna kendinizi helak etmeyın ben sümmani'yi manevi oğlum ilan ediyorum sizde sarılın birbirinize ve muhanneti burda bitirin der.sümmani de ana sen bizi evlat kabul ettınğin gibi bizde seni çoktan ana kabul ettik izin verirsen son kıtaları söyleyıp bitiririz. bundan sonra sümmani son sözlerini söyler...

SÜMMANİ;

Sümmani der size verdim zahmetiDemek sakin edek bu muhabbetiNeye memur nedir orda hizmetiBari anlayalım tamametinden

ŞENLİK;

Sefil şenlik bu müşgülün hallederRuhlar ondan gelir hep ona giderCümle ruhu sur'e o taksim ederNe sorarsın bana sır hikmetinden

ve karşılaşma burada sona erer aşık sümmani aşık şenlik yenişemezler ebedi dost olarak hayatlarına devam ederler....